Munsterkerk 1 oktober 1220 gewijd


De Onze Lieve Vrouwe Munsterkerk is het laatste relict van een grote cisterciënserinnenabdij, waarvan de laatste gebouwen in het begin van de 20e eeuw werden gesloopt. Deze abdij is omstreeks 1218 gesticht door Graaf Gerard van Gelre en zijn gemalin Margaretha van Brabant. Richardis heette de eerste abdis.

De bouw van de Munsterkerk en kloostergebouwen startte al vóór de formele stichting van de abdij en zodoende kon de kerkwijding van de kloosterkerk al op 1 oktober 1220 door aartsbisschop Engelbert van Keulen worden verricht.
Of de kerk toen al helemaal in haar huidige omvang voltooid was, is de vraag. In de bouw zijn namelijk duidelijk twee bouwfasen zichtbaar. Is de koorpartij nog zuiver Romaans, het schip rijst al hoger op, terwijl de westbouw als vroeg-
gotisch aan te merken valt.

Bijzonder is dat in deze kerk vanaf haar wijding tot aan de dag van vandaag dagelijks het H. Misoffer is gevierd. Slechts zes jaren, vanaf 1797, stond de Munsterkerk leeg, toen de Fransen de abdij sloten tot 1803, het jaar waarin de kerk weer voor de openbare Eredienst werd vrijgegeven, werd de Munsterkerk voor andere doeleinden gebruikt.

Over de jaren tot 1864 is weinig bekend omtrent het gebouw. Een stadsplattegrond van Jacob van Deventer uit het derde kwart van de 16e eeuw laat een hoge, gotische spits bij de kerk zien. Het gebogen dak van de barokke koepeltoren op de westbouw wordt voor het eerst afgebeeld door Jan de Beijer in 1738. Waarschijnlijk is deze geplaatst na de grote stadsbrand van 1665.
Nauwkeuriger gegevens stammen uit de 19e eeuw. De kerk is dan in verval geraakt en restauratie kan niet langer worden uitgesteld. Uiteindelijk ontfermt de Roermondse architect Dr. Pierre Cuypers zich over gebouw, interieur en omgeving.
Het interieur transformeert hij tot de, in zijn optiek, oorspronkelijk uitstraling middels een neo-romaanse uitmonstering die door de medewerkers van zijn kunstwerkplaatsen, naar zijn ontwerp worden gemaakt.
De nog resterende abdijgebouwen die als kazerne in gebruik waren, komen leeg te staan en laat hij slopen om de kerk volledig vrij te kunnen leggen. Spijtig is dat daarbij o.a. ook kruisgangen en een middeleeuwse refter verloren zijn gegaan.
Een storm van protest steekt op als in 1863 Cuypers’ plannen voor het exterieur bekend worden. Uitgaande van zijn principe dat de kerk voltooid dient te worden conform de voorstelling van de oorspronkelijke bouwheer en rekening houdend met het feit dat de kerk transformeert van een kloosterkerk tot een stadskerk voor de openbare eredienst, wil hij twee rijzige westtorens plaatsen. Na veel discussie en het raadplegen van deskundigen uit binnen- en buitenland wint Cuypers uiteindelijk het pleit. Niet alleen bouwt hij de westtorens, maar vervangt de beide oosttoren voor twee exemplaren gelijkend op die aan de westzijde en past de vieringkoepel aan tot een stijl, passend bij de vier torens.

Wonder boven wonder raakt de Munsterkerk in de tweede Wereldoorlog slechts licht beschadigd. Een nieuwe restauratie van het interieur volgt in de jaren 1955-1966, gedurende welke de complete neo-romaanse uitmonstering van Cuypers plaats maakt voor de sobere uitstraling die we ook vandaag de dag nog aantreffen. Het exterieur blijft tijdens grote restauraties in 1978-1981 en na de aardbeving van 1992 ongewijzigd.

Frank Slenders

Voor meer informatie: munsterkerk800@ziggo.nl